De mythe van Rodin – korte uiteenzetting

Op 12 november 1840 wordt hij geboren, François Auguste René Rodin. In huize Rodin is hij de enige zoon, naast een oudere zus Marie Louise (1838-1862) en een jongere zus Anna Olympe (1844-1848). Als kind blinkt Rodin niet echt uit op school. Hij heeft veel moeite met lezen en schrijven, wat achteraf te wijten is aan zijn bijziendheid. Hij kan wel schitterend tekenen en gaat op dertienjarige leeftijd naar de Petite École, een gratis opleiding in de tekenkunst die midden achttiende eeuw is opgericht voor handwerkslieden in Parijs. Veel beeldhouwers zijn hier hun opleiding begonnen om vervolgens door te stromen naar de École nationale des Beaux-Arts, bijgenaamd de Grand École.

geboorteakte-rodinRodin en zijn zus

Naast tekenlessen gaat Rodin op een gegeven moment ook lessen volgen in de beeldhouwkunst aan de Petit École. Dit laatste bevalt hem zo goed dat hij toelatingsexamen doet voor de Grand École. Helaas voor Rodin wordt hij tot drie keer toe afgewezen. In 1859 is Rodin de wanhoop nabij. Hij geeft het op om aan de Grand École te mogen studeren. Het is zijn zus Maria die hem stimuleert om door te gaan en zijn passie voor de beeldhouwkunst niet op te geven.

Om zijn familie financieel te ondersteunen, gaat hij bij verschillende decorateurs werken. In zijn schaarse vrije tijd bezoekt hij het Louvre, maakt tekeningen en modelleert kleibeelden. Naar eigen zeggen voelt hij zich gelukkig als zijn handen de klei aanraken en er allerlei figuren ontstaan. Echter, in 1862 sterft zijn zus en is Rodins verdriet zo groot dat hij zich aanmeldt als Frère Augustin bij de Pères du Saint-Sacrement. Terwijl hij in de stilte van het klooster zijn handen hun gang laat gaan met klei, realiseert hij zich dat zijn ware roeping die van kunstenaar is, zoals zijn zus Maria ook altijd tegen hem heeft gezegd. Na vier maanden contemplatie is zijn verdriet over de dood van Maria, naar eigen zeggen, verwerkt en gaat hij zich weer bezighouden met wereldse zaken. Hij is vastbesloten om een beroemd beeldhouwer te worden, zonder de Grande École, gewoon op eigen titel. Dit inzicht heeft hij in het klooster, dankzij zijn zus Maria, gekregen. Hij wil haar niet teleurstellen.

Rodin heeft er alles voor over om de geschiedenis in te gaan als een beroemd beeldhouwer. Als hij in 1863 het klooster verlaat, begint zijn lange weg naar succes. Omdat hij geen gedegen opleiding heeft, moet hij onderaan beginnen in het atelier van een beeldhouwer die de nodige extra handen kan gebruiken. Zodoende gaat Rodin als praticien werken bij Albert-Ernest Carrier-Belleuse (1824-1887). In de jaren zestig van de negentiende eeuw is Carrier-Belleuse een van de belangrijkste commerciële beeldhouwers in het Tweede Keizerrijk van Naopléon III. Hij heeft een groot atelier met veel assistenten en praticiens om de talloze opdrachten en serieproducties te verwezenlijken. Hier leert Rodin om bustes te boetseren in de stijl van de grande portraitiste uit het ancien régime, Elisabeth Vigée Le Brun (1755-1842). Naast zijn werkzaamheden voor Carrier-Belleuse probeert Rodin ook onder eigen naam naar buiten te treden. Dit lukt maar zeer minimaal.

Yolande-Gabrielle-Martine de Polastron, duchesse de Polignac (1749-1793)Rose Beuret

In 1864 ontmoet Rodin de jonge Rose Beuret (1844-1917). Zij wordt zijn model en geliefde. Op 22 januari 1866 wordt Auguste Eugène Beuret geboren in de Maternité aan de Rue Port Royal. Een week na de geboorte verlaat Rose met haar zoon de geboortekliniek. Het is winter en koud. Zij gaat te voet, met haar kind in de armen terug naar haar appartement in de Rue Thiers. Rodin erkent zijn zoon niet. Hij is ook niet voornemens met Rose te trouwen. Volgens de gangbare opvattingen in zijn tijd (oa. van Courbet, de gebroeders De Goncourt, Guy de Maupassant) is Rodin van mening dat een huwelijk een succesvolle carrière als kunstenaar in de weg staat.

Met het uitbreken van de Frans/Duitse oorlog in 1870 vertrekt Rodin naar Brussel. De Belgische hoofdstad is, net als veel steden in Europa, geïnspireerd door de Parijse metamorfose van Haussmann en wordt zelfs la petite Paris genoemd. Samen met andere praticiens maakt Rodin deel uit van de ploeg van Carrier-Belleuse die aan de slag gaat met de decoratie van La Bourse, het gloednieuwe paleis voor handel en kapitaal, en andere openbare gebouwen. Als Carrier-Belleuse teruggaat naar Parijs draagt hij de bouwplaats van het Beursgebouw over aan Antoine Van Rasbourgh (1831-1902), die onmiddellijk Rodin in dienst neemt. Onder de naam Van Rasbourgh-Rodin zorgen zij enkele jaren voor een deel van de decoratieve sculpturen in Brussel en andere Belgische steden. Rodins wens om bekendheid te genereren als zelfstandig kunstenaar blijft van kracht. In 1875 probeert hij succes te halen op de Salon in Parijs met de door Fourquet gekapte marmeren buste De man met de gebroken neus. (NB. Rodin heeft het kappen in marmer nimmer zelf gedaan en altijd aan anderen overgelaten). Door de acceptatie van het beeld op de Salon, al rept niemand er met een woord over, krijgt Rodin het idee om een levensgrote figuur te maken in gips. Om inspiratie op te doen, wil hij naar Italië om de werken van Michelangelo met eigen ogen te aanschouwen.

musee-rodin-2015

Terug in Brussel gaat Rodin direct aan de slag. Ruim achttien maanden werkt hij intensief aan zijn beeld waarbij hij in de voetsporen van Michelangelo wil treden, vol overgave observeert hij anatomie en vooral spiermassa. Begin 1877 stuurt hij zijn gipsen beeld in naar de Salon van de Cercle Artistique et Littéraire in Brussel. Het beeld krijgt als titel Le Vainçu (De Verslagene) en veroorzaakt onmiddellijk een schandaal. Men verwijt Rodin dat hij een moulage sur nature (een gipsafgietsel van het lichaam van het model) heeft ingestuurd in plaats van een kunstwerk. Het beeld is te realistisch in de ogen van velen. Rodin weet deze negatieve kritiek te weerleggen door foto’s van zijn model te tonen en ter vergelijking werkelijk een gipsafgietsel sur nature te laten maken. Het verschil is zichtbaar, maar de toon is gezet. In het voorjaar reist Rodin met het beeld naar Parijs. Wanneer het in mei 1877 op de Salon in Parijs te zien is – onder de titel L’Âge d’Airain (Het Bronzen Tijdperk) – krijgt het een ongunstige plaats toegewezen in een donker hoekje. Rodin is teleurgesteld en doet zijn uiterste best om de negatieve toon om te buigen. Hij schrijft brieven naar de juryleden, maar voorlopig haalt het niets uit. In de zomer van 1877 besluit hij niet meer naar België terug te keren en in Parijs te blijven. Om aan geld te komen, gaat hij weer voor Carrier-Belleuse werken. In zijn vrije tijd gaat hij aan de slag met een nieuw beeld dat de wereld in zal gaan als Saint Jean-Baptiste. 

In 1879 treedt er een nieuwe sous-secrétaire d’Etat des Beaux-Arts aan waardoor Rodin opnieuw hoop krijgt dat zijn L’Âge d’Airain door de Franse staat kan worden aangekocht. Rodin maakt een afspraak met de man en vraagt hem het dossier uit 1877 te heropenen. Dit alles heeft tot gevolg dat L’Âge d’Airain in 1880 op kosten van de staat in brons wordt gegoten en vervolgens geëxposeerd op de Salon. Daarna komt de staatsaankoop in de Jardin du Luxembourg te staan en tegenwoordig bevindt deze zich in Musée d’Orsay.

Rodin in 1887 porte_de_lenfer_musee_dorsay_01

Naast de staatsaankoop heeft Rodin in 1880 ook een staatsopdracht gekregen, met bijbehorend atelier in het Dépôt des Marbres. De staatsopdracht is het ontwerpen van een monumentale bronzen toegangsdeur voor een nieuw te bouwen museum, het Musée des Arts Décoratifs. Deze deur is de geschiedenis in gegaan als La Porte de l’Enfer aangezien Rodin zich heeft laten inspireren door de Divina Commedia van Dante. Iedere andere kunstenaar had waarschijnlijk een dergelijke opdracht afgeslagen, Rodin heeft hem aanvaard ondanks de extreem lage vergoeding en de onzekerheid over de bouw van het museum. Maar hij verkeert niet in de positie om eisen te stellen en heeft maar één doel: een succesvol en beroemd kunstenaar te worden en dat is hij allesbehalve in 1880. Vol overgave stort hij zich op het project. En dan ontmoet hij in 1882 Camille Claudel. Zij moet nog achttien jaar worden, hij is bijna tweeënveertig jaar oud. Haar grote talent en verbeeldingskracht geven hem vleugels. Jaren later zal hij zeggen: een genie als het uwe is zeldzaam. Langzaam maar zeker neemt zij een steeds grotere plaats in Rodins leven in en al snel kan hij niet meer zonder haar. Rose en zijn zoon Auguste zijn volledig naar de achtergrond verdwenen. De aanwezigheid van Camille Claudel zorgt bovendien voor een duidelijke verandering in zijn beeldtaal. Rodin ontdekt Les fleurs du mal van Charles Baudelaire en laat zich inspireren door de erotiek.

rodin-versus-claudel

Gedurende 10 jaar werken Rodin en Claudel intensief aan Rodins oeuvre, samen creëren ze meesterwerken. Het zijn de jaren waarin Rodin steeds meer publieke bekendheid krijgt en opdrachten niet uitblijven, zoals Les Bourgeois de Calais, Le Balzac…. Echter, wanneer Claudel hem in 1892 verlaat om zelfstandig verder te gaan, voelt hij zich totaal verloren. Vooral omdat hij weet dat hij haar vertrek aan zichzelf te danken heeft (meer hierover in de biografie Camille Claudel statuaire). Vrienden vrezen zelfs voor zijn leven. Rodin is de wanhoop nabij nu zijn muze hem heeft verlaten en zijn inspiratie lijkt volledig verdwenen. Hij laat veel over aan zijn praticiens en treedt naar buiten met variaties op reeds bestaande thema’s.

In 1898 veroorzaakt zijn Balzac een groot schandaal. Rodin voelt zich miskend. Zijn kans op succes lijkt totaal verloren, hij is bijna zestig jaar oud en nog steeds geen beroemdheid. Voor de Wereldtentoonstelling van 1900 adviseren vrienden hem om een eigen paviljoen te realiseren waarin hij zijn eigen oeuvre kan presenteren. Het is het begin van de mythe van Rodin. In het paviljoen op de Place de l’Alma profileert hij zich als een groot kunstenaar en toont het publiek de eerste overzichtstentoonstelling van zijn eigen werk. Veel van deze werken zijn niet van zijn hand, maar dat weten de buitenlandse bezoekers niet. Hoewel deze manifestatie hem ruim 160.000 francs kost, verkoopt Rodin voor meer dan 200.000 francs aan beelden en ontvangt bovendien opdrachten voor bronzen gietsels en marmeren replica’s in diverse afmetingen van verzamelaars uit Duitsland, Denemarken, Engeland en bovenal de Verenigde Staten. Naast dat wordt hij overstelpt met opdrachten voor portretbustes. Hij besluit deze aan te nemen met een minimum prijs van 40.000 francs per stuk. Hoe hoger de prijs, hoe hoger de waarde van het kunstwerk en hoe belangrijker de kunstenaar. Zijn praticiens draaien overuren want Rodin doet amper nog iets zelf. Door zijn toenemende bekendheid krijgt hij tentoonstellingen in binnen- en buitenland, geeft hij interviews aan kranten en tijdschriften en laat verschillende auteurs essays over hem schrijven. Rodin bewaart alles, van knipsels uit kranten en tijdschriften tot boeken, brieven en uitnodigingen. Langzaam maar zeker creëert hij zijn eigen mythe als grote meester. Omdat hij alle administratie op een gegeven moment niet meer kan bijhouden, stelt hij een secretaris aan. De meest bekende secretaris is de dichter Rainer Maria Rilke (1875-1926) geweest, al was het slechts voor acht maanden.

Rodin paviljoen 1900

Ondanks alle succes is Rodin de laatste jaren van zijn leven vaak ziek. Mede hierdoor is hij niet in staat om veel te werken. Gelukkig heeft hij een goedlopend atelier en merkt de buitenwereld er weinig van. Door zijn toenemende bekendheid wordt hij steeds vaker omringd door profiteurs en pluimstrijkers, mensen die een graantje van zijn succes willen meepikken. Hij laat ze hun gang gaan, voelt zich gevlijd door hun belangstelling, maar voelt zich tegelijkertijd eenzaam en alleen. De eerste woorden die Rilke in 1902 aan Rodin wijdt in zijn monografie, zijn veelzeggend: Rodin was eenzaam voordat hij beroemd werd. En de roem die kwam, heeft hem misschien nog eenzamer gemaakt. Want roem is tenslotte slechts de som van alle misverstanden die zich rond een nieuwe naam verzamelen.

Velen hebben zich verrijkt aan Rodin, maar de Amerikaanse Claire Coudert spant wel de kroon. Als echtgenote van de Franse markies de Choiseul komt zij in 1904 in contact met Rodin. Twee jaar later zwaait zij de scepter in zijn leven en lijkt maar één doel voor ogen te hebben: rijk worden van Rodins kunstwerken zodat zij en haar man hun buitensporige leven kunnen handhaven. Al snel bemiddelt ze in de verkoop van Rodins beelden naar de Verenigde Staten en in korte tijd weet zij zijn jaarinkomen van 60.000 francs naar 400.000 francs te brengen. Om haar bedoelingen zuiver te laten overkomen, overlaadt ze Rodin met liefdesbrieven, doet naar de buitenwereld alsof ze een hartstochtelijke relatie met hem heeft, laat zich La Muse noemen en vergezelt hem naar mondaine feesten en plaatsen. Zij krijgt absolute controle over Rodins leven. Dat ze Rodin wereldberoemd heeft gemaakt is een ding dat zeker is. Maar de prijs die hij moet betalen voor zijn roem is groot want Rodin heeft de regie over zijn leven volledig uit handen gegeven. Geleidelijk aan raakt hij steeds meer geïsoleerd van zijn eigen vrienden en kennissen. Vanaf 1909 worden Claire de Choiseul en haar echtgenoot aangesproken als hertog en hertogin (een titel die ze hebben kunnen kopen van de winst op Rodins werk).

Claire Coudert & RodinRodin de Denker

In 1912 doet het verhaal de ronde dat Rodin, in aanwezigheid van een notaris, een contract heeft getekend waarin staat dat de hertog en de hertogin de Choiseul alle rechten hebben op de reproductie van Rodins beelden. Hoewel dit verhaal niet (meer) wordt ondersteund door documenten, is het duidelijk dat de hertogin Rodins oeuvre als haar eigendom beschouwt. De Franse staat, die zich in 1912 zeer bewust is van Rodins wereldwijde roem, kan niet machteloos toezien dat zijn volledige oeuvre naar de Verenigde Staten vertrekt. Om een toekomstig Musée Rodin veilig te stellen, is een breuk met de hertogin noodzakelijk. In augustus 1912 is de scheiding een feit en de hertogin verlaat Frankrijk. Ze smeekt Rodin in brieven terug te mogen keren. Haar laatste brief is van 5 april 1916 wanneer ze heeft vernomen dat Rodin een document heeft getekend waarin hij zijn gehele vermogen (inclusief reproductierechten) nalaat aan de Franse staat. Ze feliciteert hem met deze ‘overwinning’ en zal hem niet meer lastig vallen. Voor de hertogin is het duidelijk dat er niets meer te halen valt bij Rodin. Het contact tussen hen is definitief voorbij. Rodin sterft in 1917. De hertogin twee jaar later, ruim voor Musée Rodin in augustus 1919 geopend wordt.

musee-rodin-cc

Nadat Rodin ‘hersteld’ was van zijn breuk met Claudel vertelt hij in 1898 dat hij degene is geweest die haar getoond heeft waar zij het goud kon vinden, maar dat het goud dat zij vindt aan haar behoort. Claudel is razend want haar verbeeldingskracht en talent hebben Rodins carrière juist de boost gegeven die hij nodig had. Het is voor haar de druppel (zij heeft hem immers niet voor niets verlaten) en ze wil niets meer met hem te maken hebben. In 1898 is zij een succesvol kunstenaar. Het is het jaar waarin er een lang artikel in de Mercure de France verschijnt, waarin haar talent duidelijk onderstreept wordt. Na haar vertrek bij Rodin in 1892 is zij als een pionier van de Art Nouveau in de Parijse kunstwereld doorgedrongen. Lees in het kader hiervan het artikel Camille Claudel als pionier van de Art Nouveau in het Parijs van de Belle Époque.

Camille Claudel - Art Nouveau tekening van Auguste Beuret

De Franse staat wil in 1916 zeker zijn dat Rodin geen erfgenamen heeft zodat zij na zijn dood de vermenigvuldiging en verkoop van Rodins werken kunnen continueren. Daarom wordt er een huwelijk gearrangeerd tussen Rose Beuret en Rodin, waarbij nadrukkelijk wordt vermeld dat hun zoon Auguste Beuret niet erkend zal worden. Het huwelijk vindt plaats op 29 januari 1917. Twee weken later overlijdt Rose, haar diepste wens om Madame Rodin te worden is uitgekomen, maar ze was te ziek om te beseffen dat haar enige kind niet gelegaliseerd is. Negen maanden later overlijdt Rodin en is zijn totale oeuvre – reproductierechtenvrij – in handen van de Franse staat. Auguste Beuret is intens verdrietig dat zijn ouders hem in de steek hebben gelaten en kan niets anders dan accepteren dat Rodin big money is geworden. In 1934 sterft Auguste Beuret in anonimiteit en armoede. Slechts weinigen weten dat hij de zoon van ‘de grote’ Rodin is en net als zijn vader goed kan tekenen. Veel van zijn tekeningen worden in Musée Rodin bewaard en vaak voor die van zijn vader gehouden.

De vermenigvuldiging en verkoop van Rodins werken leveren Musée Rodin al jaren een behoorlijke bron van inkomsten op. Wanneer het museum op Rodins 175e verjaardag (12 november 2015) de deuren opent na een verbouwing vna ruim drie jaar is het niet moeilijk raden waar de enorme bedragen voor deze renovatie vandaan zijn gekomen. In juni 2016 is er een postume La Porte de l’Enfer aan Museo Soumaya in Mexico verkocht. Dit is niet de eerste en zeker niet de laatste postume verkoop van Rodins oeuvre.

Op veilingen stijgen de prijzen van zijn werk nog steeds en veel verzamelaars en organisaties wereldwijd profileren zich met Rodins oeuvre. Door jarenlange herhaling van de mythe van Rodin is deze uiteindelijk een bestendiging geworden. Het moge duidelijk zijn dat velen gebaat zijn bij het in stand houden van deze gecreëerde waarheid. Toch is het heel belangrijk om tegenwicht te bieden. De mythe van Rodin is door hemzelf gecreëerd voor de Wereldtentoonstelling van 1900 en heeft daarna steeds grotere vormen aangenomen. Door onwetendheid zijn velen hierin meegegaan en wordt Rodin gezien als grootste en invloedrijkste beeldhouwer van de moderne tijd. Mais le temps remettra tout en place monsieur Rodin!

© Karin Haanappel
12 november 2016, de dag dat Rodin 176 jaar geleden het levenslicht aanschouwde.

Deze tekst mag niet zonder naamsvermelding gebruikt worden. Deels is deze afkomstig uit de biografie Camille Claudel statuaire en deels uit het boek De mythe van Rodin, hoe een kleine man groot werd.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in De mythe van Rodin, Korte uiteenzetting en getagged met , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

5 reacties op De mythe van Rodin – korte uiteenzetting

  1. Pingback: Update boek Camille Claudel statuaire en de expositie van Rodin in Groningen | Camille Claudel Statuaire

  2. Dora zegt:

    Prachtig gedaan en blij dat uiteindelijk eer, aan wie eer toekomt. Ook de eerste vrouw van Einstein werd opzij geschoven. Men praat slechts over hem, terwijl ZIJ hem ook heeft ‘begeleid’. Misschien een idee voor een volgend werk?

    Like

  3. Pingback: Expositie in Groningen: Rodin-Genius at work | De mythe van Rodin

  4. Nicoline zegt:

    Uitstekend goed onderbouwd verhaal. Dank Karin!

    Like

  5. Goed dat je grote kunstenaressen met een visie en onmiskenbaar talent uit de schaduw van deze mythes laat treden! Het wordt dringend tijd voor een kunstgeschiedenis waarin vrouwen de plaats krijgen die ze historisch gezien verdienen.

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s